Đặt chân tới Singapore, điểm đầu tiên mà du khách sẽ bị thu hút chính là cây xanh. Từ Sân bay quốc tế Changi, du khách dễ dàng bắt gặp những khu vườn mát rượi đầy tiếng chim hót líu lo, những cây cầu bắc ngang có cây leo và bụi hoa len lỏi. Và đi qua những khu chung cư cao cấp, màu xanh mát dịu này vẫn luôn xuất hiện khiến du khách từ ấn tượng phải chuyển sang khâm phục một Singapore tuy nhỏ bé nhưng bảo vệ môi trường hoàn hảo.

Để có được một đất nước rợp bóng cây như ngày nay, một phần quan trọng là nhờ cố thủ tướng Lý Quang Diệu. Năm mươi năm trước, ông quyền lực tiên phong trong việc trồng cây với mong ước tạo nên môi trường sống sạch đẹp. Ông trồng cây thành ngạnh (tên tiếng Anh là Mempat) tại Farrer Circus và mỗi năm lại duy trì truyền thống này.

Những tòa chung cư cao tầng Singapore vẫn được bao phủ xung quanh bởi cây xanh.  Ảnh: Thảo Nghi

Năm 2015 – năm kỷ niệm 50 năm lập Singapore, ông Lý Quang Diệu đã không thể cùng nhân dân đón chào cột mốc đầy quan trọng, cũng chẳng thể tiếp tục duy trì truyền thống trồng cây. Thế nhưng, đất nước của ông giờ đây đã thay da đổi thịt. Thành phố vẫn với những khối bê tông dày đặc nhưng đâu đâu cũng thấy cây cối xanh tươi.

Ông từng khẳng định: “Thành phố mà chỉ toàn bê tông, nhựa đường và vỉa hè thì sẽ thành nơi đầy thất vọng, ngột ngạt. Chúng ta cần cân bằng giữa cây cối và hoa lá. Chính chúng sẽ biến Singapore thành vùng đất tuyệt vời để sinh sống”.

Thành phố Singapore từ trên cao phủ một màu xanh tươi mát. Ảnh: Thảo Nghi

Ông Lý Quang Diệu từng nói: “Nếu đốn tất cả cây cối, Singapore sẽ trở thành vùng đất u tối và xấu xí”.

Ở Singapore cây xanh được bảo vệ bởi luật pháp. Chính phủ quy định rằng các cây di sản – cây trưởng thành trong và ngoài  khu vực bảo tồn được pháp luật bảo vệ, ghi nhận giá trị lịch sử và đóng góp cho cảnh quan đất nước.

PMO cho biết sẽ tổ chức lễ tang cấp nhà nước cho ông Lý vào lúc 14 giờ ngày 29-3 (giờ địa phương) tại Trung tâm Văn hóa, Đại học Quốc gia Singapore.

Singapore treo cờ rủ tại tất cả các tòa nhà chính phủ trong suốt thời gian quốc tang, kể từ hôm nay (23-3) đến hết ngày 29-3. Linh cữu của cựu Thủ tướng Lý Quang Diệu được quàn tại Tòa nhà Quốc hội từ ngày 25 đến 28-3 và mở cửa hàng ngày cho người dân vào viếng.

Bên cạnh đó, trang web chính thức http://www.rememberingleekuanyew.sg và một trang Facebook được lập ra cho công chúng bày tỏ lời chia buồn và chia sẻ những kỷ niệm về ông Lý.

Cựu Thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu ra đi ở tuổi 91. Ảnh: Straits Times

Ông nhập viện kể từ ngày 5-2 do viêm phổi nặng và được chăm sóc đặc biệt tại Bệnh viện Đa khoa Singapore. Đến ngày 17-2, sức khỏe ông diễn biến xấu vì nhiễm trùng và phải tiêm kháng sinh liên tục. Từ khi ông ngã bệnh, người dân Singapore và thế giới hết sức quan tâm.

Ông Lý Quang Diệu là thủ tướng đầu tiên của Singapore và là cha của Thủ tướng đương nhiệm Lý Hiển Long (Lee Hsien Loong). Ông được đánh giá là người có công biến Singapore từ hòn đảo nghèo nàn trở thành một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới chỉ trong 3 thập kỷ.

Đảm nhiệm chức vụ thủ tướng Singapore từ năm 1959-1990, ông Lý Quang Diệu vẫn có ảnh hưởng lớn đến chính trường nước này sau khi rút lui.

1. Chia cắt khỏi Malaysia

Ngày 9-8-1965, Malaysia bỏ phiếu “trục xuất” Singapore khỏi liên bang.

Tại cuộc họp báo sau đó cùng ngày, ông Lý Quang Diệu nói: “Đó là khoảnh khắc đau đớn… bởi cả cuộc đời mình, tôi tin rằng 2 lãnh thổ này là một thực thể thống nhất, kết nối nhau bằng địa lý, kinh tế và các mối quan hệ giống như ruột thịt. Các vị không phiền nếu chúng ta tạm dừng một chút” (tạm dừng để ông Lý lấy lại bình tĩnh).

(…) Không có gì phải lo lắng. Mọi thứ sẽ tiếp diễn như bình thường. Hãy kiên định và bình tĩnh. Chúng ta sẽ có một quốc gia đa chủng tộc ở Singapore. Tất cả người dân sẽ có chỗ đứng: được đối xử bình đẳng, có ngôn ngữ, văn hóa và tôn giáo của mình”.

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu. Ảnh: The Real Singapore

2. Tự do báo chí

Tại Hội nghị Báo chí Quốc tế tại Helsinki – Phần Lan diễn ra ngày 9-6-1971, ông Lý nhấn mạnh: “Báo chí có thể giúp mô tả những khó khăn của Singapore một cách đơn giản và rõ ràng, tiếp đó lý giải các chính sách và chương trình của chính phủ có thể giải quyết những khó khăn trên như thế nào. Quan trọng hơn, chúng tôi muốn truyền thông củng cố chứ không phải xói mòn các giá trị văn hóa và thái độ xã hội được khắc sau trong trường học của chúng tôi”.
3. Vai trò của nhà nước

Trong bài phát biểu vào ngày Lễ Quốc khánh năm 1986, ông Lý thừa nhận: “Tôi thường bị cáo buộc can thiệp vào cuộc sống riêng tư của nhân dân. Đúng vậy, nhưng nếu tôi không làm việc đó, chúng ta không thể tồn tại đến hôm nay”.

“Và với sự hối hận ít ỏi nhất, tôi khẳng định không thể tồn tại đến giờ, không thể phát triển kinh tế nếu chúng tôi không can thiệp vào mọi vấn đề cá nhân – từ hàng xóm của các bạn là ai, bạn sống như thế nào, được làm ồn đến đâu, khạc nhổ ra làm sao hay sử dụng ngôn ngữ gì. Chúng tôi quyết định điều gì là đúng”.

4. Phương Tây

Trả lời tạp chí Foreign Policy, số ra tháng 3-4 năm 1994, ông nhấn mạnh: “Tôi nói thẳng rằng nếu không có những quan điểm tốt của phương Tây dẫn đường, chúng tôi không thể thoát khỏi sự lạc hậu. Chúng tôi sẽ vẫn chìm trong nền kinh tế lạc hậu và một xã hội trì trệ. Nhưng chúng tôi không cần mọi thứ của phương Tây”.

Ông dẫn một ví dụ cụ thể ở Mỹ để chứng minh vấn đề này. Người Mỹ vốn đau đầu trước vấn nạn ma túy tràn lan. Washington chọn cách “đi vòng quanh thế giới giúp các cơ quan phòng chống ma túy khác ngăn chặn các trùm buôn lậu”. “Singapore không chọn cách đó. Chúng tôi thông qua đạo luật cho phép mọi nhân viên hải quan hoặc cảnh sát kiểm tra nước tiểu của bất kỳ ai có hành vi đáng ngờ ở Singapore. Nếu mẫu thử có chứa ma túy, người này phải đi cai nghiện tức thì. Ở Mỹ, bạn làm điều này là xâm phạm quyền cá nhân và sẽ bị kiện”.

5. Hình mẫu Singapore

Trong cuộc phỏng vấn với báo New York Times (Mỹ) ngày 29-8-2007, ông Lý bộc lộ quan điểm sắc sảo của mình về đường lối phát triển của đất nước.

“Chúng tôi biết rằng nếu chúng tôi giống những người hàng xóm, chúng tôi sẽ tàn lụi, bởi vì chúng tôi chẳng có gì để mời gọi so với họ. Vì vậy, chúng tôi phải nghĩ ra cái gì đó khác biệt mà họ không có. Đó là liêm khiết. Đó là hiệu quả. Đó là nhân tài. Và hướng đi này hiệu quả. Chúng tôi rất thực dụng. Cứ thử, nếu được thì tiếp tục, không được thì vứt qua một bên và thử thứ khác. Chúng tôi không theo đuổi bất cứ học thuyết nào”.

6. Di sản

Trong cuộc phỏng vấn với New York Times ngày 13-9-2010, ông Lý nói: “Phán quyết cuối cùng không nằm trong cáo phó. Phán quyết cuối cùng sẽ được tuyên khi giới nghiên cứu đào bới trong đống tài liệu lưu trữ, đọc lại những ghi chép cũ của tôi, nghiền ngẫm những gì kẻ thù của tôi từng nói và lọc ra bằng chứng, đi tìm sự thật”.

“Tôi không nói rằng tất cả mọi thứ tôi làm là đúng nhưng tất cả mọi thứ đều dành cho một mục đích cao quý” – ông đúc kết.

Lý Quang Diệu, thủ tướng đầu tiên của Singapore, vừa nhập viện sau một cơn tắc máu não.

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu. Ảnh: AFP

AP dẫn tuyên bố từ văn phòng thủ tướng hôm qua cho biết cựu thủ tướng 89 tuổi hôm 15/2 được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Singapore, sau khi bị nghi trải qua một cơn thiếu máu não cục bộ tạm thời. Hiện tượng này xảy ra khi máu lên não ngừng trong một khoảng thời gian. Trường hợp bệnh lý liên quan đến nhịp tim bất thường.

Thông cáo cho biết ông Lý đang hồi phục nhưng vẫn phải ở trong bệnh viện thêm vài ngày nữa.

Lý Quang Diệu trở thành thủ tướng Singapore năm 1959, chứng kiến đất nước trải qua giai đoạn tự trị dưới chế độ Anh quốc, hai năm gia nhập vào liên bang với Malaysia và giành độc lập năm 1965. Ông tiếp tục giữ chức đến năm 1990, sau khi lãnh đạo đất nước Singapore qua một giai đoạn phát triển nhanh chóng, trở thành điểm thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

Con trai ông Lý Quang Diệu, Lý Hiển Long, hiện là thủ tướng Singapore.

Trọng Giáp