Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu trong một lần xuất hiện vào tháng 3/2013. Ảnh: AFP

Được tạp chí Time của Mỹ miêu tả là “người đàn ông trí tuệ kiệt xuất, không bao giờ có đủ kiên nhẫn cho những thứ tầm thường”, Lý Quang Diệu, thủ tướng đầu tiên của Singapore, bằng hành động và lời nói của mình, luôn thể hiện ông là một nhà lãnh đạo tuyệt vời.

Học vấn là nền tảng

Ông Lý Quang Diệu luôn đứng trong danh sách 150 sinh viên xuất sắc nhất Singapore, thường xuyên dẫn đầu về điểm số tại các kỳ thi và nhận nhiều học bổng danh giá suốt thời gian đi học.

Ông theo đuổi ngành luật và tốt nghiệp hạng ưu từ trường Fitzwilliam thuộc Đại học Cambridge của Anh. Tấm bằng luật này đã dẫn ông tới điểm xuất phát trên con đường hoạt động chính trị của mình khi ông trở thành một trợ lý pháp lý cho Laycock & Ong, một trong những hãng luật ra đời sớm nhất ở Singapore.

Kiên định với lựa chọn dù đi ngược số đông

Ông Lý được cho là đã áp dụng nhiều biện pháp tương đối cực đoan trong quá trình xây dựng, kiến thiết Singapore. Nhưng ông làm tất cả những điều đó chỉ nhằm một mục đích duy nhất: kiến tạo sự phú cường, đưa đất nước đi lên từ khốn khó, trở thành một đô thị phát triển vượt bậc, theo Vulcan Post.

Trong hơn 30 năm cầm quyền, ông Lý áp dụng rất nhiều chính sách khác nhau và gặt hái không ít thành công. Ông tiến hành đổi mới đô thị và xây dựng nhà ở công cộng mới, giao quyền hạn lớn hơn cho phụ nữ, cải cách giáo dục và công nghiệp hóa.

Ông biến Singapore thành trung tâm vận tải và dịch vụ tài chính lớn với một trong những bến cảng tấp nập nhất thế giới. Theo Trung tâm Tăng trưởng và Phát triển Groningen, GDP đầu người của Singapore khi ông Lý lên nắm quyền năm 1959 là hơn 2.100 USD, và hơn 2.600 USD vào năm 1965, khi Singapore trở thành quốc gia độc lập. Con số này tăng lên hơn 14.200 USD vào năm 1990, khi ông rời ghế thủ tướng.

Tuy nhiên, một số chính sách của ông cũng vấp phải sự chỉ trích của dư luận. Các nhóm nhân quyền cho rằng ông kiểm soát quá chặt chẽ truyền thông trong nước và hạn chế tự do dân sự, thông qua các quy định nghiêm ngặt về phát ngôn và tụ tập ở nơi công cộng. Nhưng ông kiên định con đường của mình.

“Chúng ta sẽ không đạt được những tiến bộ về kinh tế nếu không quan tâm tới các vấn đề cá nhân. Ai là hàng xóm của bạn, cuộc sống của bạn ra sao, những âm thanh bạn tạo ra, thậm chí bạn nhổ nước bọt như thế nào và ở đâu”, Vulcan Post dẫn lại một câu nói nổi tiếng của ông. “Tôi kiên định với suy nghĩ của mình. Tôi mạnh tay để mọi việc trở nên đúng đắn, đúng là khắc nghiệt nhưng rất nhiều giá trị đang bị đe dọa. Cuối cùng cái mà tôi đạt được là gì? Một Singapore thành công”.

Tập trung vào cốt lõi vấn đề

Theo ông Heng Swee Keat, một người từng có cơ hội làm việc dưới quyền thủ tướng Lý, câu hỏi mà ông thường xuyên đặt ra là “thì sao nữa?”. Nếu bạn báo cáo cho ông ấy một thông tin nào đó mới mẻ, ông sẽ ngay lập tức đáp lại bằng câu hỏi “thì sao nữa” và lặp lại những câu tương tự như: “vậy nên?” hay “kết quả là?” để dồn bạn tiến thẳng vào cốt lõi của vấn đề và đúc rút ra ý nghĩa của từng mẩu thông tin. Thói quen của ông là bỏ qua tất cả những chi tiết gây nhiễu, không liên quan, để trực tiếp đi vào trọng tâm, xác định điểm mấu chốt của vấn đề.

Ông Heng từng có lần viết bản báo cáo dài ba đoạn để trả lời một câu hỏi mà ông Lý đưa ra. Theo Heng, câu trả lời của ông khá toàn diện. Nhưng thay vì khen ngợi, thủ tướng chỉ hỏi: “Tôi yêu cầu một lời giải đáp ngắn gọn, tại sao anh lại đưa lên một bản trình bày quá dài như vậy”.

Sức mạnh trong lời nói

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu thường xuyên có những bài diễn văn đầy nhiệt huyết, lay động lòng người do chính ông viết trước công chúng. Khi ông nói, rất khó để không lắng nghe. Sự trọng vọng mà người dân dành cho ông một phần xuất phát từ những điều như vậy.

Ông Lý Quang Diệu phát biểu phản đối cuộc biểu tình của nhân viên hãng hàng không Singapore Airlines vào năm 1980

Cứng rắn trong công việc

Giới chuyên gia từ lâu đã đánh giá ông Lý là một nhà lãnh đạo với nghiêm khắc. Ông từng bị phê phán vì áp dụng những biện pháp cứng rắn với phe đối lập và sử dụng các luật lệ về tội phỉ báng để chống lại đối thủ chính trị.

Năm 2010, ông cùng con trai, Thủ tướng Lý Hiển Long, kiện New York Times tội phỉ báng vì một bài viết liên quan đến gia đình ông của một nhà báo tự do. Tờ báo và tác giả sau đó phải trả tổng cộng khoảng 11.000 USD tiền bồi thường cho ông.

“Tại sao ta không đánh bại họ trước khi họ kịp làm điều đó với ta? Khi họ bắt đầu sẽ càng khó khăn hơn cho ta để có thể phá hủy họ hoàn toàn”, ông nói.

“Tôi chưa bao giờ cảm thấy lo lắng hay ám ảnh bởi những cuộc trưng cầu ý kiến hay thăm dò mức độ được dân chúng yêu mến. Theo tôi, người tỏ ra e ngại trước những thứ như vậy là một lãnh đạo yếu đuối. Giữa việc được yêu quý và bị người khác e dè, kiêng nể, tôi luôn cho rằng Machiavelli đã đúng. Nếu không ai sợ tôi thì tôi sẽ trở nên vô nghĩa”, ông chia sẻ, nhắc đến một triết lý của nhà ngoại giao, triết học gia chính trị Niccolo Machiavelli: nhà lãnh đạo kiệt xuất luôn là một người đáng sợ.

Lý Quang Diệu ngắt lời khán giả khi được hỏi về vấn đề riêng tư:

Tình cảm trong đời sống

Ông Lý Quang Diệu và vợ, bà Kha Ngọc Chi. Ảnh: Her World Plus

Ông Lý và vợ, bà Kha Ngọc Chi, có một chuyện tình rất đẹp và cảm động. Cuộc hôn nhân của hai người kéo dài 63 năm. Những ngày tháng cuối đời bên giường bệnh của vợ, chính ông là người chăm sóc cho bà. Mỗi ngày ông đều tận tay đo huyết áp cho vợ mình bởi bà không để ai khác làm việc đó. Thỉnh thoảng ông còn bị trầy xước cả mặt vì ngủ gật trong lúc đọc sách cho vợ nghe mỗi tối.

Sau khi bà Kha trải qua cơn tai biến thứ hai, con gái của hai người đã chia sẻ một đoạn đối thoại đầy xúc động giữa cha  và mẹ mình:

“Chúng ta sống bên nhau đã gần nửa cuộc đời. Bà không thể bỏ tôi mà đi lúc này được đâu nhé. Tôi sẽ khiến mỗi ngày bà sống đều có ý nghĩa dù bà bị tàn tật đi chăng nữa”, ông nói.

“Ông lại hứa quá rồi đấy”, bà đáp.

“Tôi đã bao giờ để bà thất vọng chưa”, ông nhẹ nhàng nói.

Vũ Hoàng

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu. Ảnh: AFP.

Động thái này diễn ra sau khi đảng Nhân dân Hành động của ông Lý Quang Diệu (Lee Kuan Yew) hứng chịu kết quả bầu cử thấp nhất kể từ khi Singapore độc lập năm 1965. Ông cùng với cựu thủ tướng kế nhiệm Ngô Tác Đống (Goh Chok Tong) nhấn mạnh trong một tuyên bố chung rằng, họ muốn tạo dựng một con đường mới cho thế hệ lãnh đạo trẻ hơn.

“Một thế hệ trẻ hơn đang muốn được tham gia nhiều vào các quyết định ảnh hưởng tới họ. Sau cuộc tổng tuyển cử, chúng tôi quyết định rời nội các, để các bộ trưởng hoàn toàn trẻ hơn kết nối và làm việc với thế hệ trẻ này. Đã đến lúc nhường cho họ dẫn dắt Singapore đi lên trong bối cảnh đang phức tạp và khó khăn hơn trước”, AP dẫn tuyên bố chung của hai cựu thủ tướng Singapore.

Chính trị gia 87 tuổi Lý Quang Diệu cầm quyền tại quốc đảo Singapore độc lập từ năm 1965 đến 1990. Sau đó ông Ngô Tác Đống kế nhiệm thủ tướng đến năm 2004, trước khi chuyển giao cho con trai của ông Lý Quang Diệu là Thủ tướng Lý Hiển Long (Lee Hsien Loong), 59 tuổi.

Sau khi rời ghế thủ tướng, ông Lý Quang Diệu vẫn là người có ảnh hưởng bậc nhất tại Singapore. Từ năm 1990 đến năm 2004 dưới thời thủ tướng Ngô Tác Đống, ông giữ cương vị Bộ trưởng Cao cấp. Từ sau năm 2004 đến nay ông làm Bộ trưởng Cố vấn, trong khi cựu thủ tướng Ngô Tác Đống làm Bộ trưởng Cao cấp.

Cả hai cựu thủ tướng Singapore rút khỏi các vị trí đặc biệt trong nội các sau khi đều giành được ghế trong quốc hội qua cuộc tổng tuyển cử hôm 7/5 vừa qua. Đảng Nhân dân Hành động cầm quyền giành được 60% số phiếu trong lần bỏ phiếu này, giảm so với mức 67% của kỳ bầu cử năm 2006 và 75% của năm 2001.

Đảo quốc sư tử của vùng Đông Nam Á là một trong những quốc gia giàu nhất trên thế giới, nhưng đang đối mặt với các vấn đề như giá nhà đất tăng vọt và làn sóng gia tăng lao động nhập cư, khiến những người thu nhập trung bình ở nước này phải vật lộn với khó khăn.

Đình Nguyễn

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu và vợ Kha Ngọc Chi trong một bức ảnh năm 2004. Ảnh: AFP.

Bà Kha Ngọc Chi, 89 tuổi, phu nhân của cựu thủ tướng qua đời hôm 2/10 sau một thời gian lâm bệnh.

Cựu thủ tướng Lý Quang Diệu, vừa tròn 87 tuổi tháng trước, đang chữa trị trong bệnh viện vì chứng đau ngực sau chuyến công tác châu Âu.

Con trai của hai người, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, 58 tuổi, ngay lập tức bay về từ Brussels khi nghe tin của mẹ, bỏ dở hội nghị thượng đỉnh Á-Âu bắt đầu hôm nay.

Hiện thi thể của bà Kha đang được đặt khu nhà của chính phủ để dân chúng đến viếng. Đám tang sẽ cử hành vào ngày 6/10.

Cựu thủ tướng Lý Quang Diệu chưa xuất hiện kể từ sau hôm vợ ông qua đời. Rất nhiều người dân Singapore tỏ ra lo lắng cho sức khỏe của ông và liên tục gửi các lời động viên trên mạng.

“Ngài Lý, hãy mạnh mẽ và giữ gìn sức khỏe”, AFP dẫn lời một người tên Jenny Tan viết trên mạng xinmsn.

Yuen Shya trên mạng Yahoo thì gửi lời nhắn: “Gửi ngài Lý Quang Diệu, người sáng lập đất nước, chúng tôi yêu ông”.

Lý Quang Diệu là thủ tướng đầu tiên của Singapore kể từ khi nước này tách ra khỏi Malaysia. Ông đảm nhiệm chức thủ tướng từ 1959 đến 1990. Lý Quang Diệu vẫn được xem là một chính trị gia có ảnh hưởng nhất tại Singapore hiện nay. Ông đang giữ chức vụ đặc biệt được tạo ra cho riêng ông là Bộ trưởng Cố vấn trong nội các của con trai Lý Hiển Long.

Hải Minh

Ông Lý Quang Diệu. Ảnh: AFP.

Ông Lý Quang Diệu đi thăm Việt Nam lần này cùng bà Kha Ngọc Chi, người vợ đã song hành cùng ông từ năm 1950. Tại Hà Nội, ông sẽ hội kiến với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và có các cuộc tiếp xúc với Tổng bí thư Nông Đức Mạnh và Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết.

Ông Lý cũng sẽ trở lại thăm tỉnh Bình Dương, nơi vào năm 1995 – ở tuổi 72 – ông từng đến khảo sát địa điểm dự kiến đặt Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore, nay đã trở thành một trong những khu công nghiệp hàng đầu không những tại Việt Nam mà còn trong khu vực Đông Nam Á.

“Ngày nay, ở tuổi 83, sau 50 năm hoạt động, ông Lý Quang Diệu có thể tự coi mình là một người và người châu Á duy nhất đóng vai trò nhân chứng, nhà điêu khắc và cố vấn cho tất cả đổi thay mang tính lịch sử mà châu Á đã trải qua trong những thập niên qua: sự xuất hiện và phát triển của chủ nghĩa dân tộc, kết thúc chiến tranh lạnh, tăng trưởng kinh tế và sự xuất hiện của Trung Quốc như một cường quốc mới. Tất cả điều này làm cho ông Lý Quang Diệu không chỉ là chính khách đàn anh và là tiếng nói của châu Á mà còn là biểu tượng của chủ nghĩa thực dụng và khả năng phục hồi của châu Á”. (Tạp chí Time số ra ngày 13/11/2006, nói về ông Lý Quang Diệu trong bài tổng kết về các “anh hùng châu Á”)

Trong chuyến thăm đó, ông Lý Quang Diệu đã gợi ý rằng: “TP HCM nên trở thành một đô thị trung tâm dịch vụ, bao gồm sân bay, bến cảng, viễn thông, tài chính thật tốt, chứ không nên tập trung thêm dân, tập trung thêm nhà máy sản xuất. Muốn vậy, ngoài vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng… cần có một cơ sở quan trọng hàng đầu: đào tạo nguồn nhân lực”.

Trong một lần chia sẻ kinh nghiệm về công nghiệp hóa với Việt Nam, ông từng dẫn chứng về tầm quan trọng của việc có một đội ngũ nhân công lành nghề: “Từ những năm 1970, Singapore đã nhập khẩu nguyên dây chuyền lắp ráp ôtô, nhưng sản phẩm hoàn chỉnh không thể nào bằng ôtô lắp ráp tại Nhật Bản. Đơn giản vì người Singapore đang vặn những con ốc bằng trái tim của người Singapore chứ không phải của người công nhân Nhật Bản”. Ý của ông Lý là ngoài khâu kỹ thuật, còn phải chú trọng đào tạo đội ngũ lắp ráp với những con người tự tôn, mẫn cảm và có ý thức.

Các mẩu chuyện trên mạng cho biết, trong một lần trò chuyện cùng một nhà lãnh đạo lão thành của Việt Nam, khi được khen rằng “ông là một người tài”, ông Lý Quang Diệu đã khiêm tốn trả lời: “Tôi chẳng có tài gì, có chăng chỉ là ở chỗ biết sử dụng người tài”. Do biết sử dụng người tài nên đất nước Singapore nhỏ bé nhưng có vị thế không nhỏ trên thế giới.

Trong chuyến thăm Việt Nam lần này, ông Lý Quang Diệu cũng sẽ có cuộc gặp với nguyên thủ tướng Võ Văn Kiệt. Theo nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng, ông Lý Quang Diệu không chỉ một lần, nói riêng với nguyên thủ tướng Võ Văn Kiệt rằng Việt Nam mới là “đối thủ” kinh tế mà Singapore rất e ngại.

Ông Lý từng cho rằng, nếu có vị trí số 1 ở Đông Nam Á thì đó phải là Việt Nam mới xứng đáng. Bởi so sánh về địa thế chính trị, tài nguyên, con người thì Việt Nam không thể xếp sau nước nào trong khu vực.

Trong quyển hồi ký Câu chuyện Singapore – từ thế giới thứ ba lên thứ giới thứ nhất, ông Lý Quang Diệu cũng khen tặng Việt Nam: “Tài năng của người Việt Nam trong việc sử dụng và cải tiến các khí tài của Liên Xô trong thời kỳ chiến tranh và tài năng của người Việt hiện sống ở Mỹ và Pháp nhắc nhở chúng ta về những phẩm chất tuyệt vời của dân tộc này”.

(Theo Tuổi Trẻ)