Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu trong một lần xuất hiện vào tháng 3/2013. Ảnh: AFP

Được tạp chí Time của Mỹ miêu tả là “người đàn ông trí tuệ kiệt xuất, không bao giờ có đủ kiên nhẫn cho những thứ tầm thường”, Lý Quang Diệu, thủ tướng đầu tiên của Singapore, bằng hành động và lời nói của mình, luôn thể hiện ông là một nhà lãnh đạo tuyệt vời.

Học vấn là nền tảng

Ông Lý Quang Diệu luôn đứng trong danh sách 150 sinh viên xuất sắc nhất Singapore, thường xuyên dẫn đầu về điểm số tại các kỳ thi và nhận nhiều học bổng danh giá suốt thời gian đi học.

Ông theo đuổi ngành luật và tốt nghiệp hạng ưu từ trường Fitzwilliam thuộc Đại học Cambridge của Anh. Tấm bằng luật này đã dẫn ông tới điểm xuất phát trên con đường hoạt động chính trị của mình khi ông trở thành một trợ lý pháp lý cho Laycock & Ong, một trong những hãng luật ra đời sớm nhất ở Singapore.

Kiên định với lựa chọn dù đi ngược số đông

Ông Lý được cho là đã áp dụng nhiều biện pháp tương đối cực đoan trong quá trình xây dựng, kiến thiết Singapore. Nhưng ông làm tất cả những điều đó chỉ nhằm một mục đích duy nhất: kiến tạo sự phú cường, đưa đất nước đi lên từ khốn khó, trở thành một đô thị phát triển vượt bậc, theo Vulcan Post.

Trong hơn 30 năm cầm quyền, ông Lý áp dụng rất nhiều chính sách khác nhau và gặt hái không ít thành công. Ông tiến hành đổi mới đô thị và xây dựng nhà ở công cộng mới, giao quyền hạn lớn hơn cho phụ nữ, cải cách giáo dục và công nghiệp hóa.

Ông biến Singapore thành trung tâm vận tải và dịch vụ tài chính lớn với một trong những bến cảng tấp nập nhất thế giới. Theo Trung tâm Tăng trưởng và Phát triển Groningen, GDP đầu người của Singapore khi ông Lý lên nắm quyền năm 1959 là hơn 2.100 USD, và hơn 2.600 USD vào năm 1965, khi Singapore trở thành quốc gia độc lập. Con số này tăng lên hơn 14.200 USD vào năm 1990, khi ông rời ghế thủ tướng.

Tuy nhiên, một số chính sách của ông cũng vấp phải sự chỉ trích của dư luận. Các nhóm nhân quyền cho rằng ông kiểm soát quá chặt chẽ truyền thông trong nước và hạn chế tự do dân sự, thông qua các quy định nghiêm ngặt về phát ngôn và tụ tập ở nơi công cộng. Nhưng ông kiên định con đường của mình.

“Chúng ta sẽ không đạt được những tiến bộ về kinh tế nếu không quan tâm tới các vấn đề cá nhân. Ai là hàng xóm của bạn, cuộc sống của bạn ra sao, những âm thanh bạn tạo ra, thậm chí bạn nhổ nước bọt như thế nào và ở đâu”, Vulcan Post dẫn lại một câu nói nổi tiếng của ông. “Tôi kiên định với suy nghĩ của mình. Tôi mạnh tay để mọi việc trở nên đúng đắn, đúng là khắc nghiệt nhưng rất nhiều giá trị đang bị đe dọa. Cuối cùng cái mà tôi đạt được là gì? Một Singapore thành công”.

Tập trung vào cốt lõi vấn đề

Theo ông Heng Swee Keat, một người từng có cơ hội làm việc dưới quyền thủ tướng Lý, câu hỏi mà ông thường xuyên đặt ra là “thì sao nữa?”. Nếu bạn báo cáo cho ông ấy một thông tin nào đó mới mẻ, ông sẽ ngay lập tức đáp lại bằng câu hỏi “thì sao nữa” và lặp lại những câu tương tự như: “vậy nên?” hay “kết quả là?” để dồn bạn tiến thẳng vào cốt lõi của vấn đề và đúc rút ra ý nghĩa của từng mẩu thông tin. Thói quen của ông là bỏ qua tất cả những chi tiết gây nhiễu, không liên quan, để trực tiếp đi vào trọng tâm, xác định điểm mấu chốt của vấn đề.

Ông Heng từng có lần viết bản báo cáo dài ba đoạn để trả lời một câu hỏi mà ông Lý đưa ra. Theo Heng, câu trả lời của ông khá toàn diện. Nhưng thay vì khen ngợi, thủ tướng chỉ hỏi: “Tôi yêu cầu một lời giải đáp ngắn gọn, tại sao anh lại đưa lên một bản trình bày quá dài như vậy”.

Sức mạnh trong lời nói

Cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu thường xuyên có những bài diễn văn đầy nhiệt huyết, lay động lòng người do chính ông viết trước công chúng. Khi ông nói, rất khó để không lắng nghe. Sự trọng vọng mà người dân dành cho ông một phần xuất phát từ những điều như vậy.

Ông Lý Quang Diệu phát biểu phản đối cuộc biểu tình của nhân viên hãng hàng không Singapore Airlines vào năm 1980

Cứng rắn trong công việc

Giới chuyên gia từ lâu đã đánh giá ông Lý là một nhà lãnh đạo với nghiêm khắc. Ông từng bị phê phán vì áp dụng những biện pháp cứng rắn với phe đối lập và sử dụng các luật lệ về tội phỉ báng để chống lại đối thủ chính trị.

Năm 2010, ông cùng con trai, Thủ tướng Lý Hiển Long, kiện New York Times tội phỉ báng vì một bài viết liên quan đến gia đình ông của một nhà báo tự do. Tờ báo và tác giả sau đó phải trả tổng cộng khoảng 11.000 USD tiền bồi thường cho ông.

“Tại sao ta không đánh bại họ trước khi họ kịp làm điều đó với ta? Khi họ bắt đầu sẽ càng khó khăn hơn cho ta để có thể phá hủy họ hoàn toàn”, ông nói.

“Tôi chưa bao giờ cảm thấy lo lắng hay ám ảnh bởi những cuộc trưng cầu ý kiến hay thăm dò mức độ được dân chúng yêu mến. Theo tôi, người tỏ ra e ngại trước những thứ như vậy là một lãnh đạo yếu đuối. Giữa việc được yêu quý và bị người khác e dè, kiêng nể, tôi luôn cho rằng Machiavelli đã đúng. Nếu không ai sợ tôi thì tôi sẽ trở nên vô nghĩa”, ông chia sẻ, nhắc đến một triết lý của nhà ngoại giao, triết học gia chính trị Niccolo Machiavelli: nhà lãnh đạo kiệt xuất luôn là một người đáng sợ.

Lý Quang Diệu ngắt lời khán giả khi được hỏi về vấn đề riêng tư:

Tình cảm trong đời sống

Ông Lý Quang Diệu và vợ, bà Kha Ngọc Chi. Ảnh: Her World Plus

Ông Lý và vợ, bà Kha Ngọc Chi, có một chuyện tình rất đẹp và cảm động. Cuộc hôn nhân của hai người kéo dài 63 năm. Những ngày tháng cuối đời bên giường bệnh của vợ, chính ông là người chăm sóc cho bà. Mỗi ngày ông đều tận tay đo huyết áp cho vợ mình bởi bà không để ai khác làm việc đó. Thỉnh thoảng ông còn bị trầy xước cả mặt vì ngủ gật trong lúc đọc sách cho vợ nghe mỗi tối.

Sau khi bà Kha trải qua cơn tai biến thứ hai, con gái của hai người đã chia sẻ một đoạn đối thoại đầy xúc động giữa cha  và mẹ mình:

“Chúng ta sống bên nhau đã gần nửa cuộc đời. Bà không thể bỏ tôi mà đi lúc này được đâu nhé. Tôi sẽ khiến mỗi ngày bà sống đều có ý nghĩa dù bà bị tàn tật đi chăng nữa”, ông nói.

“Ông lại hứa quá rồi đấy”, bà đáp.

“Tôi đã bao giờ để bà thất vọng chưa”, ông nhẹ nhàng nói.

Vũ Hoàng

Ông Lý Quang Diệu và nguyên tổng bí thư Nông Đức Mạnh. Ảnh: Reuters

Cố thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu từng là người phản đối Việt Nam trên vấn đề Campuchia vào thập niên 70 và 80 của thế kỷ 20. Nhưng, quan hệ giữa Việt Nam và Singapore đã bắt đầu thay đổi từ năm 1990.

Trong cuốn hồi ký “Từ thế giới thứ ba đến thế giới thứ nhất: Câu chuyện Singapore 1965-2000″, ông Lý Quang Diệu đã kể lại về giai đoạn phá băng trong quan hệ hai nước, cũng như những kỷ niệm trong các chuyến thăm Việt Nam sau này.

Theo đó, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos tháng 2/1990, ông Võ Văn Kiệt, khi đó là phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đã yêu cầu gặp ông Lý và đề nghị hai nước bỏ qua những bất đồng trong quá khứ, tiến tới hợp tác.

Nhưng phải đến hơn một năm sau, quan hệ Việt Nam – Singapore mới thực sự được lật sang trang mới, với chuyến thăm của ông Võ Văn Kiệt với tư cách thủ tướng. Ông Lý Quang Diệu khi đó đã từ nhiệm chức thủ tướng Singapore, nhưng vẫn nắm vai trò quan trọng trên chính trường đảo quốc này.

“Tuy không còn là thủ tướng, chúng tôi vẫn gặp nhau tại bữa tiệc chiêu đãi do người kế nhiệm tôi là Goh Chok Tong chủ trì. Khi bữa tiệc sắp tàn, ông ấy (thủ tướng Võ Văn Kiệt) bước lại phía tôi, ôm quàng lấy tôi như cách những người Cộng sản thường làm, rồi hỏi tôi có muốn giúp đỡ Việt Nam không. Tôi hỏi, bằng cách nào? Bằng cách trở thành cố vấn kinh tế của họ. Tôi lặng người đi”, ông Lý viết.

Ông Lý Quang Diệu cho hay, ông chỉ có kinh nghiệm quản lý một đất nước thành phố, chứ chưa bao giờ quản lý một quốc gia có 60 triệu người dân, chịu sự tàn phá nhiều năm của chiến tranh và đang chuyển đổi mô hình phát triển như Việt Nam.

“Nhưng ông ấy rất kiên quyết, sau này còn hai lần gửi thư cho tôi. Tôi đồng ý đến thăm Việt Nam, nhưng không phải với tư cách cố vấn, mà muốn cùng thảo luận với họ, tập trung trí tuệ, để tìm ra hướng chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường”, ông Lý viết trong hồi ký.

Tháng 4/1992, ông Lý Quang Diệu lần đầu tiên đến thăm Việt Nam. Trong ngày làm việc thứ nhất, ông đã có buổi thảo luận suốt một ngày cùng thủ tướng Võ Văn Kiệt khi đó và các quan chức cấp cao khác, với nội dung chính xoay quanh công cuộc hiện đại hóa của Việt Nam. “Tôi kiến nghị họ nghiên cứu quá trình chuyển đổi của Đài Loan và Hàn Quốc, từ xã hội nông nghiệp thành xã hội công nghiệp phát triển”, ông nhớ lại.

Sau buổi thảo luận, ông Lý Quang Diệu còn có cuộc hội đàm với tổng bí thư Đỗ Mười. Ông Lý cũng đề nghị được gặp cựu thủ tướng Phạm Văn Đồng. Ngoài ra, khi đi thăm thành phố Hồ Chí Minh, ông cũng có buổi nói chuyện với nguyên tổng bí thư Nguyễn Văn Linh.

Trong báo cáo ngắn gửi chính phủ Singapore, ông Lý Quang Diệu đánh giá rằng, dù Việt Nam còn gặp rất nhiều khó khăn, nhưng người dân Việt Nam là một dân tộc tràn đầy sức sống, tư chất thông minh. “Tôi tin tưởng rằng, 20, 30 năm nữa, họ sẽ chấn hưng trở lại, bởi họ đều là những người rất nghiêm túc”, ông bình luận.

Sau chuyến thăm của ông Lý Quang Diệu, tháng 9/1992, chính phủ Singapore cử một đoàn công tác đến Việt Nam để đưa ra những kiến nghị trong việc xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, chính phủ nước này cũng quyết định thành lập một quỹ hỗ trợ trị giá 10 triệu USD, nhằm giúp Việt Nam đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.

Tháng 10/1993, tổng bí thư Đỗ Mười thăm Singapore. Một tháng sau, ông Lý Quang Diệu có chuyến thăm đáp lễ. Đại sứ quán Singapore tại Hà Nội báo cáo với ông Lý rằng, tuyển tập các phát biểu của ông đã được dịch ra tiếng Việt và bày bán rộng rãi tại Việt Nam.

Trong khi hội đàm, ông Lý Quang Diệu một lần nữa lại bày tỏ sự lạc quan về tương lai phát triển của Việt Nam, nhất là khi hòa bình là xu hướng phát triển lớn của thời đại.

“Đông Á đã rút ra được bài học từ lịch sử 40 năm qua, chiến tranh căn bản không mang lại lợi ích gì”, ông viết. “Trên thực tế, Việt Nam đang tiến bộ. Thị trường năng động hơn, cửa hàng, khách sạn nhiều hơn xưa. Tất cả những điều này phản ảnh qua quang cảnh thịnh vượng của Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh”.

Tháng 3/1995, ông Lý Quang Diệu lần thứ ba đến thăm Việt Nam, tham dự hội thảo về vấn đề cải cách kinh tế do phó thủ tướng thường trực khi đó là ông Phan Văn Khải chủ trì. Ông Lý kiến nghị, nếu muốn thu hút nhà đầu tư, thì cần phải khiến lớp nhà đầu tư đầu tiên cảm thấy được hoan nghênh.

“Quan điểm của tôi là, phải coi nhà đầu tư như những người bạn đáng trân trọng, phải có người dẫn họ ra khỏi mê cung của hệ thống quan liêu, để tránh giẫm phải mìn hoặc bẫy”, ông Lý Quang Diệu viết trong hồi ký.

Ông cũng trình bày một số khó khăn của các công ty Singapore trong quá trình đầu tư vào Việt Nam. “Từ phản hồi của các nhà đầu tư nước ngoài, ý kiến của tôi đã có tác dụng”, ông Lý viết. “Khi tổng giám đốc một công ty lớn của Đức kể với tôi việc được họ (chính phủ Việt Nam) cấp cho người hướng dẫn, tôi đã mỉm cười”.

Tháng 11/1997, ông Lý Quang Diệu lại đến thăm thành phố Hồ Chí Minh, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đang diễn ra. Theo cuốn hồi ký, ông đã đề cập đến những khó khăn mà các nhà đầu tư nước ngoài gặp phải do sự thay đổi của chính sách tài chính trước cuộc khủng hoảng, và đã nhận được sự phản hồi tích cực từ phía chính phủ Việt Nam.

Nhà lập quốc Singapore vẫn giữ quan điểm lạc quan về tiềm năng phát triển của Việt Nam, bởi những tố chất đáng khâm phục của dân tộc Việt. “Những kỹ năng họ đã thể hiện trong việc sử dụng vũ khí của Liên Xô trong chiến tranh, rồi khả năng tùy cơ ứng biến để khắc phục khó khăn vật chất, cũng như thành tựu của rất nhiều người Việt Nam ở Mỹ và Pháp, tất cả những điều này nhắc mọi người rằng, họ có những tố chất đáng khâm phục”, ông Lý Quang Diệu viết.

Đức Dương